विकिपीडियाचा AI-निर्मित मजकूरावर बंदीचा निर्णय; काही मर्यादित वापरास परवानगी

Wikipedia ने अलीकडेच आपले कंटेंट धोरण अपडेट केले असून, आता लेखांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) द्वारे तयार केलेल्या मजकुरावर बंदी घालण्यात आली आहे. नवीन मार्गदर्शक सूचनांनुसार, वेबसाइटसाठी लेख लिहिताना किंवा पान पुन्हा लिहिताना मोठ्या भाषा मॉडेल्स (LLMs) चा वापर करण्यास स्पष्टपणे मनाई करण्यात आली आहे. AI विरोधात कडक भूमिका घेत असतानाच, प्लॅटफॉर्मने संपादकांसाठी दोन अपवाद देखील ठेवले आहेत. त्यांना पानांवरील कॉपीएडिट करण्यासाठी आणि कोणत्याही भाषेतून इंग्रजीमध्ये भाषांतर करण्यासाठी अशा साधनांचा वापर करण्याची परवानगी आहे. मात्र, AI चॅटबॉट्स वापरताना काळजी घेण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.

Wikipedia Takes Strong Stance Against AI on Its Platform

एका नवीन प्रोजेक्ट पेजमध्ये Wikipedia ने अपडेट केलेले कंटेंट धोरण शेअर केले असून, “लेखातील मजकूर तयार करण्यासाठी किंवा पुन्हा लिहिण्यासाठी LLMs चा वापर करण्यास मनाई आहे,” असे स्पष्ट केले आहे. या ओपन-सोर्स ऑनलाइन विश्वकोशाने म्हटले आहे की, ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek यांसारख्या चॅटबॉट्सद्वारे तयार केलेला मजकूर वापरणे Wikipedia च्या अनेक मूलभूत कंटेंट धोरणांचे उल्लंघन करते.

या निर्णयामागील मुख्य कारण म्हणजे मजकुराची सत्यता (verifiability) आणि निष्पक्षता (neutrality) टिकवून ठेवणे. AI द्वारे तयार केलेला मजकूर कधी कधी मूळ अर्थ बदलू शकतो आणि दिलेल्या संदर्भांशी जुळत नाही. तसेच AI मधील "hallucination" समस्येमुळे अचूकतेवर परिणाम होऊ शकतो, आणि Wikipedia मध्ये लेखांच्या गुणवत्तेला अत्यंत महत्त्व दिले जाते.

तथापि, संपादकांसाठी दोन अपवाद ठेवण्यात आले आहेत. पहिला म्हणजे, संपादकांना त्यांच्या स्वतःच्या लेखनासाठी मूलभूत कॉपीएडिट सुचवण्यासाठी LLMs आणि चॅटबॉट्स वापरण्याची परवानगी आहे. मात्र, AI ने नवीन मजकूर जोडू नये आणि अंतिम मजकूर मानवाने तपासल्यानंतरच समाविष्ट करावा, अशी अट आहे. Wikipedia ने अशा साधनांचा वापर करताना काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे.

दुसरा अपवाद म्हणजे, Wikipedia संपादकांना इतर भाषांमधील लेख इंग्रजीमध्ये भाषांतर करण्यासाठी AI चॅटबॉट्स वापरण्याची परवानगी देत आहे. मात्र, अशा मजकुराला “automatically translated” असा टॅग लावणे आवश्यक आहे आणि तो मानवाने तपासल्यानंतरच मंजूर केला जातो.

सोशल मीडियावर वाढत्या प्रमाणात AI-निर्मित मजकूर दिसत असताना आणि मानवी लेखनाची जागा AI घेत असल्याबाबत चिंता व्यक्त होत असताना Wikipedia ने हा निर्णय घेतला आहे.