हायड्रोजनवर धावणार जगातील पहिली ट्रेन, इटलीची मोठी झेप

स्टॅडलर आणि ARST यांनी मिळून जगातील पहिली नॅरो-गेज हायड्रोजन ट्रेन सादर केली आहे. ही नवीन ट्रेन इटलीमध्ये 2028 पासून नॅरो-गेज रेल्वेमार्गावर धावणार आहे. जागतिक रेल्वे क्षेत्रातील ही आपल्या प्रकारातील पहिलीच ट्रेन असून, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि शाश्वततेचा संगम यात करण्यात आला आहे. ही ट्रेन इटलीच्या प्रादेशिक रेल्वे वाहतुकीसाठी नवे मानदंड प्रस्थापित करणार असून पर्यावरण संवर्धनातही महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे. चला, पर्यावरणपूरक हायड्रोजन ट्रेनबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

ही नॅरो-गेज रेल्वेसाठी खास डिझाइन करण्यात आलेली आणि हायड्रोजनवर चालणारी जगातील पहिली ट्रेन आहे. इटलीतील सार्डिनियाच्या भौगोलिक परिस्थितीचा विचार करून ती विकसित करण्यात आली आहे. कारण वळणावळणाचे मार्ग आणि डोंगराळ भागामुळे तेथे विद्युत वाहिन्या उभारणे आणि जड इलेक्ट्रिक गाड्या चालवणे शक्य नव्हते. ही नवीन ट्रेन सार्डिनियामधील अल्घेरो विमानतळ ते मामुंटानास, ससारी ते अल्घेरो आणि ससारी ते सोर्सो या मार्गांवर धावणार आहे. ही हायड्रोजन ट्रेन पर्यावरणाची विशेष काळजी घेते, कारण यातून धूर निघत नाही, तर केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. स्टॅडलर ही जगातील एकमेव ट्रेन उत्पादक कंपनी आहे जी नॅरो-गेज मार्गांसाठी हायड्रोजन ट्रेन विकसित करते. आता ARST सोबत मिळून कंपनीने अशी ट्रेन तयार केली आहे जी रेल्वे वाहतुकीतील कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यात महत्त्वाचे योगदान देणार आहे.

दरवर्षी 2,100 टनांहून अधिक प्रदूषणात घट

इटलीतील सार्डिनियामध्ये 10 नवीन हायड्रोजन ट्रेन चालवल्या जाणार आहेत. या ट्रेनमुळे डिझेल ट्रेनच्या तुलनेत दरवर्षी 2,100 टनांहून अधिक CO₂ उत्सर्जन कमी होईल. हे प्रमाण कारने जगाला सुमारे 450 फेऱ्या मारल्यावर होणाऱ्या प्रदूषणाइतके असल्याचे सांगितले जाते.

नवीकरणीय ऊर्जेतून तयार होणारा हायड्रोजन

या ट्रेनचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची प्रोपल्शन प्रणाली फ्यूल सेल आणि हायड्रोजन टाकीवर आधारित आहे. ही प्रणाली ट्रेनच्या मधल्या डब्यात बसवण्यात आली आहे. ती बॅटरी चार्जरसारखी काम करते आणि हायड्रोजनचे विद्युत ऊर्जेत रूपांतर करून ट्रॅक्शन बॅटरीला ऊर्जा पुरवते तसेच ती रिचार्जही करते. या प्रणालीमुळे वीजपुरवठा नसलेल्या रेल्वेमार्गावरही ट्रेन सहज धावू शकते. पर्यावरणाच्या दृष्टीने ही प्रणाली अत्यंत उपयुक्त मानली जाते. हायड्रोजन निर्मितीसाठी लागणारी ऊर्जा 100 टक्के सौरऊर्जेतून घेतली जाते. ही ट्रेन शाश्वत पद्धतीने तयार केलेल्या हायड्रोजनवर चालते. हा प्रकल्प नॅरो-गेज रेल्वेमार्गासाठी पूर्णपणे झिरो-एमिशन म्हणजेच प्रदूषणमुक्त आहे. ऊर्जा निर्मितीपासून ट्रेन चालवण्यापर्यंत कोणतेही प्रदूषण होत नाही. त्यामुळे या ट्रेन नॅरो-गेज नेटवर्कमधील कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यास मदत करतात.

खास नॅरो-गेज रेल्वेमार्गासाठी डिझाइन

भौगोलिक परिस्थितीमुळे इटलीतील नॅरो-गेज रेल्वेमार्गांवर कमी ॲक्सल लोड असलेल्या ट्रेनच चालवता येतात. त्यामुळे या नवीन ट्रेनला विशेष प्रोफाइलसह डिझाइन करण्यात आले असून हलक्या साहित्याचा वापर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ती सहजपणे धावू शकते. आतील भागात मोठ्या पॅनोरॅमिक खिडक्या आणि प्रशस्त, प्रकाशमान इंटीरियर देण्यात आले आहे. प्रवाशांना वातानुकूलित आणि आरामदायी प्रवासाचा अनुभव मिळेल. लो-फ्लोर डिझाइनमुळे ट्रेनमध्ये चढणे-उतरणे अधिक सोपे होईल. तसेच डिझेल ट्रेनच्या तुलनेत ही हायड्रोजन ट्रेन कमी आवाज आणि कमी कंपन निर्माण करते, त्यामुळे ध्वनी प्रदूषण कमी होऊन प्रवास अधिक सुखद बनतो.