३.२ कोटी डास मोकळ्या वातावरणात सोडणार गूगल; नेमका काय आहे हा प्रयोग?

मच्छरांची संख्या कमी करण्यासाठी सामान्यतः कीटकनाशकांचा वापर किंवा स्वच्छता मोहिमांबद्दल चर्चा केली जाते. मात्र Google एका वेगळ्या रणनीतीवर काम करत आहे. कंपनीने अमेरिकेत असा प्रस्ताव सादर केला आहे, ज्याअंतर्गत पुढील दोन वर्षांत कोट्यवधी प्रयोगशाळेत तयार केलेले डास सोडले जाऊ शकतात. या प्रकल्पाचा उद्देश डासांमुळे पसरणाऱ्या आजारांवर नियंत्रण मिळवणे हा आहे. सध्या या प्रस्तावाचा आढावा अमेरिकेची पर्यावरण संरक्षण संस्था (EPA) घेत आहे.

Google ची ही पुढाकार Debug नावाच्या प्रकल्पाचा भाग आहे, ज्यावर कंपनी 2014 पासून काम करत आहे. या कार्यक्रमाचा उद्देश अशा तंत्रज्ञानांचा विकास करणे आहे, जे रोग पसरवणाऱ्या डासांच्या लोकसंख्येवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करू शकतील. कंपनीचे म्हणणे आहे की ती शास्त्रज्ञ, स्थानिक समुदाय आणि सरकारी संस्थांसोबत मिळून या दिशेने काम करत आहे.

Google ने फ्लोरिडा आणि कॅलिफोर्नियामध्ये एकूण 3.2 कोटी प्रयोगशाळेत तयार केलेले नर डास सोडण्याची परवानगी मागितली आहे. योजनेनुसार, पहिल्या वर्षी 1.6 कोटी आणि दुसऱ्या वर्षीही 1.6 कोटी डास सोडले जातील. मात्र, ही चाचणी नेमकी कोणत्या भागात होणार आहे आणि तिची सुरुवात कधी केली जाणार आहे, याबाबत अद्याप स्पष्ट माहिती देण्यात आलेली नाही.

या प्रकल्पात Wolbachia pipientis नावाच्या विशेष प्रकारच्या जीवाणूचा वापर केला जाणार आहे. Google ची टीम नर डासांना या जीवाणूने संक्रमित करेल. जेव्हा असे नर डास सामान्य मादी डासांसोबत प्रजनन करतील, तेव्हा त्यांची अंडी विकसित होऊ शकणार नाहीत आणि त्यातून नवीन डास जन्माला येणार नाहीत. कंपनीचा विश्वास आहे की कालांतराने यामुळे डासांची एकूण संख्या कमी करण्यात मदत होऊ शकते.

या तंत्रज्ञानाची एक महत्त्वाची बाब म्हणजे फक्त मादी डासच माणसांना चावतात. या प्रकल्पात केवळ नर डास सोडले जाणार असल्याने चावणाऱ्या डासांची संख्या वाढण्याची शक्यता नाही. उलट, डासांच्या नव्या पिढीची निर्मिती होण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करणे हेच या उपक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाल्यास, Google चा हा प्रकल्प डासांमुळे पसरणाऱ्या आजारांना आळा घालण्यासाठी केलेल्या मोठ्या वैज्ञानिक प्रयोगांपैकी एक मानला जाऊ शकतो. मात्र, याचे प्रत्यक्ष परिणाम आणि प्रभाव चाचणी पूर्ण झाल्यानंतरच स्पष्ट होऊ शकतील.