'एक होतं माळीण': डोळ्यात पाणी आणणारी, काळजात धडकी भरवणारी सत्यकथा; प्रेक्षकांच्या मनाचा ठाव घेणारा चित्रपट

पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील माळीण गावावर ३० जुलै २०१४ रोजी कोसळलेल्या भीषण दरड दुर्घटनेची वेदना, संघर्ष आणि माणुसकीची कहाणी आता 'एक होतं माळीण' या चित्रपटातून प्रभावीपणे रुपेरी पडद्यावर साकारली असून प्रेक्षकांकडून त्याला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे. संतोष जगन्नाथ म्हात्रे निर्मित आणि राजू राणे व दत्ता गायकर दिग्दर्शित या चित्रपटाने प्रदर्शनानंतर अनेक चित्रपटगृहांमध्ये हाऊसफुल्ल गर्दी खेचली आहे. चित्रपट पाहताना अनेक प्रेक्षक भावूक होत असून डोळ्यांत अश्रू आणि मनात अस्वस्थता घेऊन ते चित्रपटगृहाबाहेर पडत आहेत. "अशी दुर्घटना पुन्हा कोणाच्याही आयुष्यात घडू नये," ही भावना प्रत्येकाच्या मनात जागी करणारा हा चित्रपट केवळ मनोरंजन न करता समाजाला विचार करायला भाग पाडतो.

चित्रपटाची सुरुवात निसर्गाच्या कुशीत वसलेल्या माळीण गावातील शांत, साध्या आणि आनंदी जीवनापासून होते. गावकऱ्यांचे एकमेकांवरील प्रेम, नात्यांतील जिव्हाळा, शेतीभोवती फिरणारे आयुष्य आणि भविष्यासाठीची छोटी-छोटी स्वप्ने इतक्या वास्तववादी पद्धतीने उभी करण्यात आली आहेत की प्रेक्षक नकळत त्या गावाचा एक भाग बनतो. त्यामुळे पुढे उलगडणारी भीषण दुर्घटना मनाला अधिक खोलवर हादरवून सोडते.

चित्रपटातील दरड कोसळण्याचा प्रसंग हा संपूर्ण कथानकाचा आत्मा ठरतो. कोणताही कृत्रिमपणा किंवा अनावश्यक नाट्यमयता न आणता वास्तवाशी प्रामाणिक राहून साकारलेले हे दृश्य अंगावर काटा आणणारे आहे. क्षणार्धात उद्ध्वस्त झालेली घरे, ढिगाऱ्याखाली गाडलेली स्वप्ने, आप्तस्वकीयांना वाचवण्यासाठीची धडपड आणि मृत्यूच्या सावटाखाली जगण्याची धडपड इतक्या प्रभावीपणे मांडण्यात आली आहे की चित्रपटगृहात काही क्षण संपूर्ण शांतता पसरते.

अश्विनी कासार, प्रशांत मोहिते, स्वर्गीय रामचंद्र धुमाळ, अक्षय म्हात्रे, अभिजित श्वेतचंद्र, अनिल नगरकर, सिद्धी पाटणे, दीपज्योती नाईक आणि अनुज ठाकरे यांनी आपल्या भूमिका अत्यंत ताकदीने साकारल्या आहेत. प्रत्येक कलाकाराने वेदना, भीती, आशा आणि माणुसकीचे भाव इतक्या नैसर्गिक पद्धतीने व्यक्त केले आहेत की प्रेक्षक प्रत्येक पात्राशी भावनिकरित्या जोडला जातो. संकटाच्या काळात एकमेकांना दिलेला आधार, आप्तस्वकीय गमावल्याची वेदना आणि पुन्हा उभे राहण्याची जिद्द या भावना पडद्यावर अत्यंत प्रभावीपणे उमटतात.

चित्रपटाचे छायांकन आणि पार्श्वसंगीतही कथेला अधिक परिणामकारक बनवतात. निसर्गरम्य माळीणचे सौंदर्य आणि त्यानंतरचे भयावह विध्वंस यामधील विरोधाभास प्रभावीपणे टिपण्यात आला आहे. बचावकार्य, ढिगाऱ्याखाली अडकलेले आयुष्य आणि परिसरातील विदारक वास्तव पाहताना प्रेक्षक अक्षरशः सुन्न होतो. पार्श्वसंगीत प्रसंगांतील भावना अधिक तीव्र करते, मात्र कुठेही कथेला झाकोळत नाही.

'एक होतं माळीण' हा चित्रपट केवळ एका नैसर्गिक आपत्तीचा इतिहास मांडत नाही, तर निसर्गाशी संतुलित विकासाची गरज, सक्षम आपत्ती व्यवस्थापनाचे महत्त्व आणि संकटाच्या काळात माणुसकी हीच सर्वात मोठी ताकद असल्याचा संदेश अत्यंत संयमाने आणि प्रभावीपणे देतो. कोणावर दोषारोप करण्यापेक्षा त्या भीषण घटनेतून समाजाने काय शिकावे, भविष्यात अशा दुर्घटना टाळण्यासाठी पर्यावरणाबाबत किती सजग राहावे, याची जाणीव हा चित्रपट करून देतो.

ओटीटीच्या वाढत्या प्रभावाच्या काळातही हा चित्रपट मोठ्या पडद्यावर अनुभवण्यासारखा आहे. चित्रपट संपल्यानंतर टाळ्यांचा गजर करण्यापेक्षा काही क्षण शांत बसून त्या वेदनेचा विचार करावासा वाटतो. हीच या चित्रपटाची खरी ताकद आहे.

एकूणच, 'एक होतं माळीण' हा केवळ एक चित्रपट नाही, तर महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एका काळ्याकुट्ट अध्यायाचा जिवंत दस्तऐवज आहे. माणुसकी, संघर्ष, आशा आणि निसर्गाप्रती असलेल्या आपल्या जबाबदारीची जाणीव करून देणारा हा भावस्पर्शी सिनेमॅटिक अनुभव प्रत्येकाने एकदा तरी मोठ्या पडद्यावर अनुभवावा, असा चित्रपट म्हणून तो प्रेक्षकांच्या मनावर कायमचा ठसा उमटवत आहे.