तरुण ताऱ्याभोवती तयार होत असलेले दोन प्रचंड ग्रह खगोलशास्त्रज्ञांनी प्रथमच पाहिले

खगोलशास्त्रज्ञांनी WISPIT 2 या केवळ 5.4 दशलक्ष वर्षे वयाच्या नवजात ताऱ्याभोवती दोन विशाल ग्रह तयार होताना प्रत्यक्ष पाहिले आहेत. हा तारा WISPIT 2 star system Aquila तारकासमूहात सुमारे 437 प्रकाशवर्षे दूर स्थित आहे. 24 मार्च रोजी The Astrophysical Journal Letters मध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासामुळे सौरमालेची निर्मिती प्रत्यक्ष वेळेत कशी होते याचे अभूतपूर्व दृश्य मिळाले आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, ही रचना आपल्या सुरुवातीच्या सौरमालेसारखीच आहे, त्यामुळे WISPIT 2 हे पृथ्वीच्या प्राचीन वैश्विक उगम समजून घेण्यासाठी आतापर्यंतचे सर्वात स्पष्ट उदाहरण ठरते.

अजूनही तयार होत असलेले दोन ग्रह

नवीन निष्कर्षांनुसार WISPIT 2b आणि WISPIT 2c हे दोन्ही वायू दानव (गॅस जायंट) ग्रह आहेत आणि Jupiter पेक्षा अधिक जड आहेत. WISPIT 2b हा 2025 मध्ये शोधला गेला असून त्याचे वजन गुरु ग्रहाच्या पाच पट आहे आणि तो पृथ्वी-सूर्य अंतराच्या सुमारे 60 पट दूर आहे. नव्याने सापडलेला WISPIT 2c हा त्यापेक्षा दुप्पट वजनाचा असून सूर्यापासून चार पट जवळ आहे.

हे दोन्ही ग्रह त्यांच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे आजूबाजूच्या वायू आणि धूळ डिस्कमध्ये स्पष्ट पोकळ्या (holes) निर्माण करत आहेत आणि स्वतःकडे पदार्थ ओढून घेत आहेत. WISPIT 2c चा शोध मोठे टेलिस्कोपच्या SPHERE इमेजर आणि सुधारित GRAVITY+ साधनाच्या मदतीने लावण्यात आला, ज्याद्वारे त्याच्या वातावरणात कार्बन मोनॉक्साइड आढळले.

ग्रहशास्त्रासाठी दुर्मिळ प्रयोगशाळा

WISPIT 2 ही अशी दुसरी प्रणाली आहे जिथे दोन तयार होणारे ग्रह थेट पाहिले गेले आहेत; पहिली म्हणजे PDS 70. मात्र PDS 70 पेक्षा WISPIT 2 मध्ये अधिक विस्तृत डिस्क, तसेच स्पष्ट रिंग्स आणि गॅप्स दिसतात, ज्यामुळे आणखी ग्रह तयार होत असल्याचे संकेत मिळतात.

शास्त्रज्ञांचा अंदाज आहे की, बाहेरील एका गॅपमध्ये शनीसारख्या वजनाचा तिसरा ग्रह तयार होत असू शकतो, जो भविष्यात अत्यंत मोठे टेलिस्कोप द्वारे पाहता येईल. चिलीच्या अटाकामा वाळवंटात हे दुर्बिण बांधकामाधीन आहे.

या संशोधनाच्या प्रमुख लेखिका Chloe Lawlor यांच्या मते, “आपल्या डोळ्यांसमोर पूर्ण ग्रह प्रणाली तयार होताना पाहण्याची ही आयुष्यात एकदाच मिळणारी संधी आहे.”