भारतामध्ये इनकम टॅक्स रिटर्न (ITR) सिझन अधिकृतपणे एप्रिलपासून सुरू होतो. करदात्यांना मागील आर्थिक वर्षाच्या उत्पन्नासाठी रिटर्न भरण्यासाठी 31 जुलैपर्यंत वेळ दिला जातो, तरीही तपशील लवकर भरून टाकणे नेहमीच चांगले ठरते. मात्र, कर हंगामात अनेक गुंतागुंती येतात. पगारदार कर्मचारी गुंतवणुकीचे पुरावे गोळा करण्यात व्यस्त असतात, तर फ्रीलान्सर त्यांच्या इनव्हॉइस शोधण्यात गुंतलेले असतात. गुंतवणूकदारांनाही काही महिन्यांपूर्वी केलेल्या व्यवहारांच्या कर परिणामांचा विचार करताना अडचणी येतात.
अगदी अलीकडपर्यंत, आर्थिक वर्षअखेरची तयारी म्हणजे गुंतागुंतीच्या सरकारी वेबसाइट्सवर फिरणे, आर्थिक सल्लागारांचा सल्ला घेणे आणि कागदपत्रे गोळा करण्यात तासन्तास घालवणे असे होते. मात्र आता ChatGPT सारख्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चॅटबॉट्स अधिक सक्षम झाल्यामुळे काही कामे त्यांच्याकडे सोपवणे शक्य झाले आहे. विशेषतः ज्या लोकांचे उत्पन्न वेगवेगळ्या स्रोतांमधून येते, जसे पगार, गुंतवणूक, डिजिटल मालमत्ता इत्यादी, त्यांच्यासाठी हे अधिक उपयुक्त आहे.
टीप: AI साधने वापरताना काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. चॅटबॉट्स साधे प्रश्न आणि दस्तऐवजांचे सारांश चांगल्या प्रकारे देऊ शकतात, पण त्यांच्याकडून चुका किंवा चुकीची माहिती (hallucinations) होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे AI ने दिलेली कोणतीही माहिती वापरण्यापूर्वी नीट तपासणे गरजेचे आहे. तसेच, ChatGPT हे प्रमाणित कर सल्लागारांचा पर्याय नाही. ITR भरण्यापूर्वी नेहमी आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटचा किंवा पात्र चार्टर्ड अकाउंटंटचा सल्ला घ्यावा.
तरीही, खाली दिलेल्या सात मार्गांनी ChatGPT तुमच्या कर भरण्याच्या तयारीत मदत करू शकते.
योग्य कर प्रणालीची निवड
नवीन करदात्यांसाठी सर्वात मोठा गोंधळ म्हणजे जुनी आणि नवीन कर प्रणाली यातील निवड. केंद्र सरकारने 2020 च्या अर्थसंकल्पात नवीन कर प्रणाली सुरू केली, ज्यात जास्त सूट मिळते पण कपाती (deductions) मिळत नाहीत. दुसरीकडे, जुन्या कर प्रणालीमध्ये मोठ्या प्रमाणात कपाती मिळतात पण कर स्लॅब वेगळे असतात. या दोन्हींचा फरक समजून घेणे आणि आपल्यासाठी योग्य पर्याय निवडणे कठीण जाऊ शकते.
इथे ChatGPT मदतीला येते. हे साधन सोप्या भाषेत दोन्ही प्रणाली समजावून सांगू शकते. वापरकर्ता त्याला deductions कसे काम करतात, नवीन प्रणालीतील कर स्लॅब काय आहेत किंवा वेगवेगळ्या पगाराच्या स्तरांवर तुलना काय आहे असे विचारू शकतो. करसंबंधी शब्दावली माहित नसलेल्या लोकांसाठी हे खूप उपयुक्त ठरते.
वैयक्तिक कर चेकलिस्ट तयार करणे
अनेक करदाते फक्त काही deductions विसरल्यामुळे नुकसान करतात. भविष्यनिर्वाह निधी (PF), जीवन विमा, गृहकर्जावरील व्याज, आरोग्य विमा अशा कपाती अनेक कागदपत्रांमध्ये विखुरलेल्या असतात.
ChatGPT तुमच्या उत्पन्न, नोकरीचा प्रकार आणि गुंतवणुकीची माहिती देऊन वैयक्तिक चेकलिस्ट तयार करण्यात मदत करू शकते. त्यामुळे रिटर्न भरताना एक स्पष्ट आणि व्यवस्थित यादी तयार होते.
गुंतागुंतीच्या कर नियमांचा सारांश
भारतीय कर कायदे विस्तृत आहेत आणि वारंवार बदलतात. आयकर विभागाचे सर्क्युलर किंवा अर्थसंकल्पातील बदल समजणे अवघड असते. ChatGPT सारखी AI साधने मोठे नियम सोप्या भाषेत समजावून सांगण्यात मदत करतात. वापरकर्ता एखादा अधिकृत दस्तऐवज देऊन त्याचा अर्थ समजून घेऊ शकतो. मात्र, हे व्यावसायिक सल्ल्याचा पर्याय नाही.
अनेक उत्पन्न स्रोतांसाठी कागदपत्रांची तयारी
आजकाल अनेक लोक पगारासोबत फ्रीलान्सिंग, कन्सल्टिंग, शेअर ट्रेडिंग किंवा डिजिटल मालमत्तेतूनही कमाई करतात. अशा वेळी सर्व उत्पन्नाचे ट्रॅकिंग कठीण होते.
ChatGPT एक्सेल शीट्स तयार करण्यासाठी किंवा इनकम आणि खर्च व्यवस्थापनासाठी टेम्पलेट्स तयार करण्यात मदत करू शकते. विशेषतः फ्रीलान्सरांसाठी हे खूप उपयुक्त आहे.
कॅपिटल गेन आणि ट्रेडिंगचा आढावा
गुंतवणूकदार अनेकदा शेवटच्या क्षणी कर मोजणी करतात. ChatGPT कॅपिटल गेन टॅक्स कसा काम करतो हे समजावून सांगू शकते. शॉर्ट टर्म आणि लॉंग टर्म गेन, होल्डिंग पिरियड आणि तोटा कसा समायोजित करायचा हे समजून घेण्यात मदत होते. अनेक व्यवहार असतील तर डेटा व्यवस्थित मांडण्यातही मदत होते.
कर सल्लागारांशी संवाद तयार करणे
काही लोकांना कर सल्लागारांशी कसे बोलायचे हेच कळत नाही. ChatGPT स्पष्ट प्रश्न तयार करण्यात मदत करू शकते. उदाहरणार्थ, आपल्या उत्पन्न, गुंतवणूक आणि deductions यांची माहिती देऊन ईमेल तयार करता येतो, ज्यामुळे सल्लागारांना समजायला सोपे जाते.
पुढील आर्थिक वर्षासाठी नियोजन
कर सिझनमध्ये AI चा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे नियोजन. वर्षातून एकदाच कर भरण्याऐवजी, संपूर्ण वर्षासाठी गुंतवणूक योजना तयार करता येते. PF, ELSS, विमा यामध्ये दरमहा गुंतवणूक करून Section 80C अंतर्गत फायदा कसा होईल हे ChatGPT सांगू शकते.
शेवटी, ChatGPT सारखी AI साधने सहाय्यक म्हणून वापरावीत, पर्याय म्हणून नाही. त्याने दिलेली माहिती नेहमी तपासून वापरावी. योग्य वापर केल्यास हे साधन तुमचा वेळ आणि मेहनत दोन्ही वाचवू शकते.
