इंटरनेटशिवायही करता येणार UPI पेमेंट? भारतात लवकरच येऊ शकते NFC आधारित नवी सुविधा

भारतातील डिजिटल पेमेंट व्यवस्थेत आणखी एक मोठी क्रांती घडण्याची शक्यता आहे. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) इंटरनेटशिवाय UPI व्यवहार करता येतील, अशा नव्या ऑफलाइन पेमेंट सुविधेवर काम करत असल्याची माहिती समोर आली आहे. ही सुविधा उपलब्ध झाल्यानंतर मोबाईल डेटा किंवा वाय-फाय नसतानाही ग्राहकांना सहजपणे UPI द्वारे पैसे देता येणार आहेत.

मिळालेल्या माहितीनुसार, ही नवीन प्रणाली NFC (Near Field Communication) तंत्रज्ञानावर आधारित असेल. यामध्ये ग्राहकाला आपला स्मार्टफोन व्यापाऱ्याच्या NFC-सक्षम पॉइंट ऑफ सेल (PoS) मशीनजवळ किंवा दुसऱ्या सुसंगत उपकरणाजवळ टॅप करावा लागेल. त्यानंतर इंटरनेटशिवायही पेमेंट पूर्ण होऊ शकेल.

सध्या या सुविधेसाठी ₹२,००० पर्यंतची व्यवहार मर्यादा ठेवली जाण्याची शक्यता आहे. लहान रकमेच्या व्यवहारांसाठी ही सेवा उपयुक्त ठरेल. विशेषतः ग्रामीण भाग, दुर्गम क्षेत्रे, कमी नेटवर्क असलेले प्रदेश, मेट्रोचे भूमिगत मार्ग तसेच विमान प्रवासादरम्यान इंटरनेट उपलब्ध नसल्यासही डिजिटल व्यवहार शक्य होतील.

या नव्या सुविधेचा लाभ घेण्यासाठी व्यापाऱ्यांकडे NFC-सक्षम PoS मशीन असणे आवश्यक असेल. तसेच अशा उपकरणांना NPCI कडून आवश्यक प्रमाणन (Certification) घ्यावे लागेल. त्यामुळे ऑफलाइन व्यवहार सुरक्षित आणि विश्वासार्ह राहतील, याची खात्री केली जाईल.

भारतात आधीच UPI Lite, UPI 123PAY आणि *99# सारख्या इंटरनेटविना व्यवहार करण्याच्या काही सुविधा उपलब्ध आहेत. मात्र NFC आधारित ही प्रणाली अधिक वेगवान, सोपी आणि स्मार्टफोन वापरकर्त्यांसाठी अधिक सुलभ ठरणार असल्याचे मानले जात आहे.

जर ही सुविधा अधिकृतपणे सुरू झाली, तर भारताच्या डिजिटल पेमेंट परिसंस्थेला मोठी चालना मिळेल. नेटवर्क नसलेल्या भागांमध्येही रोख पैशांवरील अवलंबित्व कमी होईल आणि छोट्या व्यापाऱ्यांपासून सर्वसामान्य ग्राहकांपर्यंत डिजिटल व्यवहार अधिक सुलभ होतील. सध्या NPCI किंवा रिझर्व्ह बँकेकडून या सुविधेच्या अधिकृत लॉन्चची तारीख जाहीर करण्यात आलेली नाही.