नासाच्या SPHEREx मोहिमेने सिग्नस X मध्ये प्रचंड अंतराळीय बर्फाचा शोध, पृथ्वीवरील पाण्याच्या उगमाचे संकेत

पृथ्वीवरील पाण्याचा साठा नेमका कुठून आला? याचं उत्तर खूपच आश्चर्यकारक आहे — आणि ते उत्तर अवकाशातून येतं. नासाच्या SPHEREx दुर्बिणीने मिल्की वे आकाशगंगेमधील सर्वात गोंधळलेल्या ताऱ्यांच्या जन्मस्थळांपैकी एक असलेल्या सिग्नस X मध्ये पाण्याच्या प्रचंड बर्फसाठ्यांचा नकाशा तयार केला आहे. हे ठिकाण आपल्यापासून सुमारे ४,५०० प्रकाशवर्षे दूर आहे. या बर्फाच्या समूहांना ‘इंटरस्टेलर ग्लेशियर्स' असे नाव देण्यात आले असून, त्यामध्ये जीवननिर्मितीसाठी आवश्यक असलेले रासायनिक घटक आढळतात.

धूळ एक कॉस्मिक संरक्षण कवच
हा अभ्यास १५ एप्रिल २०२६ रोजी द अॅस्ट्रोफिजिकल जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला असून, हार्वर्ड-स्मिथसोनियन सेंटर फॉर अॅस्ट्रोफिजिक्समधील खगोलशास्त्रज्ञ जोसेफ होरा यांनी तो सादर केला आहे. SPHEREx मार्च २०२५ मध्ये अवकाशात पाठवण्यात आला असून, तो सध्या १०२ इन्फ्रारेड बँडमध्ये आकाशाचे स्कॅनिंग करत आहे आणि चार नियोजित स्कॅनपैकी पहिल्या स्कॅनमध्ये संपूर्ण आकाशाचा नकाशा तयार करत आहे. सिग्नस X मधील निरीक्षणांमध्ये असे दिसून आले की हा बर्फ प्रचंड आण्विक ढगांमध्ये सर्वत्र पसरलेला आहे आणि पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा अधिक दूरपर्यंत विस्तारलेला आहे. ज्या भागांत बर्फाचे प्रमाण सर्वाधिक आहे, तेथे अतिशय सूक्ष्म कणांनी बनलेले गडद धुळीचे पट्टे आहेत, जे सिगारेटच्या धुरातील कणांपेक्षाही लहान आहेत.

भविष्यातील जगांची बीजं
या शोधामुळे पृथ्वीबाहेरील जीवनाविषयी आपली समज बदलू शकते. अवकाशात पाण्याचे संरक्षण करणारे हे बर्फसाठे नवीन ताऱ्यांच्या प्रणालींच्या निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे मानले जाते. जेव्हा वायू आणि अवशेष गुरुत्वाकर्षणामुळे नव्याने तयार होणाऱ्या ग्रहांशी जोडले जातात, तेव्हा हे बर्फाचे साठे त्या ग्रहांवर पडतात आणि जीवनासाठी आवश्यक घटक पुरवू शकतात. ही मोहीम दोन वर्षे चालणार असून, त्या कालावधीत आपल्या आकाशगंगेत बर्फाच्या वितरणाचा सविस्तर नकाशा तयार केला जाणार आहे.