कॉस्मॉलॉजीमधील ऐतिहासिक कामगिरी
कॉस्मॉलॉजी क्षेत्रात ऐतिहासिक यश मिळवत, डार्क एनर्जी स्पेक्ट्रोस्कोपिक इन्स्ट्रुमेंट (DESI) ने 5 वर्षांचा सर्वे पूर्ण करून विश्वाचा आजवरचा सर्वात मोठा त्रिमितीय (3D) नकाशा तयार केला आहे. या नकाशामध्ये कोट्यवधी आकाशगंगा आणि क्वासार्सचा समावेश असून तो सुमारे 11 अब्ज वर्षांच्या इतिहासावर आधारित आहे. विश्व अधिक वेगाने विस्तारण्यामागील रहस्य असलेल्या डार्क एनर्जीचा अभ्यास करण्यासाठी DESI विकसित करण्यात आले. सुरुवातीच्या निष्कर्षांनुसार, डार्क एनर्जीबाबत काही आश्चर्यकारक गोष्टी समोर येऊ शकतात.
पूर्ण झालेला सर्वे आणि 3D नकाशा
संशोधन पेपरनुसार, DESI प्रकल्पाने किट पीक येथील 4-मीटर मायॉल टेलिस्कोपवर रोबोटिक फायबर-ऑप्टिक पोझिशनर्सचा वापर करून स्पेक्ट्रा गोळा केले आणि आकाशगंगांच्या अंतरांचे मोजमाप केले. पाच वर्षांत, यंत्रणेनं 4.7 कोटींपेक्षा अधिक आकाशगंगा आणि क्वासार्स तसेच 2 कोटी ताऱ्यांचे रेडशिफ्ट डेटा संकलित केले. हे आधीच्या सर्व 3D सर्व्हेंपेक्षा सुमारे सहापट मोठे नमुना आहे. हा डेटा संच म्हणजे 11 अब्ज वर्षांहून अधिक काळ व्यापणारा विश्वाचा सर्वात मोठा उच्च-रिझोल्यूशन 3D नकाशा आहे.
डार्क एनर्जीवरील परिणाम
DESI च्या सुरुवातीच्या डेटानुसार, डार्क एनर्जी स्थिर नसून कालानुसार बदलू शकते, ज्यामुळे “कॉस्मॉलॉजिकल कॉन्स्टंट” या पारंपरिक संकल्पनेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहते. जर हे सिद्ध झाले, तर कॉस्मॉलॉजी आणि मूलभूत भौतिकशास्त्रात मोठा बदल घडवणारे ठरेल. पाच वर्षांत जमा झालेल्या डेटाचे विश्लेषण (ज्याचे संशोधन 2027 मध्ये प्रकाशित होणार आहे) या दाव्याची पुष्टी करू शकते. तयार करण्यात आलेला हा नकाशा डार्क मॅटर आणि डार्क एनर्जीचा अभ्यास करण्यासाठी तसेच विश्वाचा इतिहास आणि भवितव्य समजून घेण्यासाठी उपयोगी ठरणार आहे.
